Menu

Niet blowen, maar bouwen

Geschreven op 09 september 2016.

Bij hennep denkt iedereen vandaag spontaan aan allerlei geestverruimende eindproducten. Vroeger was kemp – zoals hennep onder meer in het Waasland genoemd werd – een gangbaar landbouwgewas. Het werd vooral geteeld om scheepstouwen te maken. Akkerbouwer Mathieu Hendrickx knoopte opnieuw aan bij de teelt van hennep en bedacht ‘Hemp in a box’, een ecologisch bouwsysteem met kalkhennep. Samen met innovatieconsulent Sander Van Haver, die overweegt om het materiaal te gebruiken voor de renovatie van zijn woning, reed ik behoorlijk nieuwsgierig naar het bedrijf in het Oost-Vlaamse Herzele.

Het roer omgooien

Begin 2001 nam Mathieu het gemengde akkerbouw-melkveebedrijf van zijn ouders over. Als eerste aanpassing verbouwde hij een oude schuur tot een Bed&Breakfast. In 2011 kwam er een nieuwe melkveestal, maar als gevolg van de melkprijsevolutie verkocht hij zijn koeien in 2014 aan een vriend die in Wallonië boert. Als akkerbouwer bewerkt Mathieu ongeveer 70 ha. Daarvan is 27 ha gras in bio, dat hij verkoopt aan een naburige biologische geitenboer. Verder zijn er8 ha erwten en 16 ha graan. Mathieu is een erkende stroleverancier voor de bouwsector.

Vier jaar geleden schakelde Mathieu over op ploegloos boeren: “Een ploeg was oorspronkelijk een instrument om de grond te verluchten, maar ze hebben die zo goed gemaakt dat ze heel diepe voren trekt, waarbij het bodemmateriaal ondersteboven gekeerd wordt en veel bodemleven het onderspit delft. Door jaar na jaar ploegloos te boeren krijg je veel meer bodemleven en precies die bacteriën die nodig zijn om de meststoffen tot bij de wortels van het gewas te brengen. Mijn ervaring is dat ik met veel minder werk – en dus ook veel minder tractorbrandstof – toch mijn bodem in goede conditie houd.”

Bij het vertrek van de koeien, behield Mathieu de opkweek van jongvee. De B&B werd een vakantieverblijf. Op suggestie van een afnemer van stro die ervaring had met kalkhennep als bouwmateriaal, begon hij in 2015 aan de teelt van hennep.

Eigen kweek

Mathieu teelt 10 ha hennep. Teelttechnisch is het geen moeilijk gewas. “Je bodem moet in goede staat zijn en je moet bemesten. Maar na het zaaien is er geen werk aan. Hennep sproeien is niet nodig. Zodra hij voldoende gegroeid is, verstikt hij het onkruid. Na het maaidorsen blijft de hennep op het veld liggen om te roten. Daarna kan ik hem bij droog weer persen en afvoeren naar de fabriek in het Waalse Marche-en-Famenne, waar hij gezwingeld wordt zoals vlas. Het hennepstro, de ‘hennepscheven’, laat ik terug naar hier komen en sla ik op in de sleufsilo. Hennepstro is een van de twee componenten voor de kalkhennep die we hier fabriceren.” De teelt van hennep is helemaal niet arbeidsintensief in vergelijking met, bijvoorbeeld, openluchtgroenten of aardappelen. Na de hennep kan je nog tarwe of een groenbemester zaaien. Hennep kan ook als nateelt, bij erwten bijvoorbeeld. Hennep na hennep kan niet, daarvoor is het gewas te ziektegevoelig.

Administratief heeft de teelt van hennep heel wat voeten in de aarde. Alleen landbouwers mogen hennep telen, op voorwaarde dat ze bij het ministerie van Landbouw aangifte doen van het perceel, de bloeiperiode, het ras … De toegelaten rassen hebben een heel laag THC-gehalte, 100 tot 150 keer lager dan ‘consumeerbare’ weed. “Kortom,” vat Mathieu samen, “hennep is best een tof gewas. Maar waar ga je ermee heen? Er is een afnemer van het gedorste hennepzaad, voor de productie van vogelzaad. Je kunt er ook spijsolie uit winnen, maar dan moet de oogst van een homogene en superhoge kwaliteit zijn. De vezels worden gebruikt als composietmateriaal in de auto- en textielindustrie. Met ‘Hemp in a box’ hebben wij een procedé bedacht om een mengsel van kalk en hennepstro te gebruiken in prefabelementen of als kant-en-klaar bouwmateriaal.”

Hemp in a box

Op de suggestie van een aannemer die nog meer kalkhennep als bouwmateriaal wou gebruiken, schakelde Mathieu van de melkveehouderij over op het telen van hennep voor de bouw. Samen met zes partners richtte hij in 2015 ‘Hemp in a box’ op. “ Wij kenden kalkhennep al van vroeger. Met een zakje hennepstro en een zakje kalk werd op de werf met een kleine mixer een mengsel gemaakt. Dat was een erg tijdrovend en vies werkje, en het resultaat had een heel lange tijd nodig om te drogen. Wij gingen kijken hoe kalkhennep in Engeland gebruikt wordt. Op basis daarvan hebben wij ons product ontwikkeld.” De melkveestal werd omgebouwd en ingericht als productiehal, waar Hemp in a box startte met prefabelementen.

Hennepstro en hydraatkalk worden in de voederwagen gemengd. Dat mengsel wordt gestort in kaders van 30 cm hoog uit gelamelleerd hout. Onderaan zijn de kaders afgewerkt met geperforeerde platen uit hardboard en ze liggen op rollen, op 90 cm van de grond. Door de gaatjes wordt er lucht geblazen. Samen met enkele toegevoegde additieven zorgt dat voor een snelle droging. Ze gebruiken hydraatkalk omdat die veel CO2 opneemt. “De carbonisatie van de hydraatkalk verloopt snel. Het is ook een proces dat niet stopt. Het gaat jaar na jaar voort, op een heel trage manier. Een kalkhennepmengsel wordt dus voortdurend harder. De prefabelementen die wij uittekenen op basis van het plan van de architect, vormen de volledige dragende structuur van de woning. Op een week tijd kan je hiermee een huis neerzetten dat water- en winddicht is, klaar voor de binnenafwerking.”

Op vraag van aannemers en doe-het-zelvers die niet langer eigenhandig kalkhennep wilden mengen op de bouwplaats, levert Hemp in a box sinds kort ook kalkhennep in bigbags van 300 kg. Deze kalkhennep wordt vooral gebruikt bij renovaties en grote dakisolatiewerken en kan flexibel aangebracht worden. ”Kalkhennep is een erg licht materiaal. Het isoleert bijzonder goed en zonder schimmelvorming, omdat het veel vocht opneemt en later opnieuw afgeeft. Kalkhennep houdt het vochtgehalte permanent op 55% RV, zonder dat er ventilatie nodig is. Het is ook een zeer inert materiaal, dat veel warmte en koude kan opslorpen. Dat alles maakt het bijzonder geschikt voor de isolatie van opslagruimtes – bijvoorbeeld in musea, waar boeken, leder of schilderijen bewaard worden – of van opslagruimtes die gekoeld moeten worden.”

Duurzaam materiaal

Mathieu is erg te spreken over de duurzaamheid van kalkhennep en gebruikt dat ook als een verkoopargument. Dat zal trouwens nog aan belang winnen, verwacht hij. “ De hennep heeft bij de groei door fotosynthese CO2 uit de lucht opgenomen. Ook tijdens het verhardingsproces van de kalkhennep wordt er CO2 uit de lucht opgenomen. We gebruiken namelijk hydraatkalk of luchtkalk. Vooraleer die ‘gebrand’ werd, was dat calciumcarbonaat, zeg maar kalksteen. Dat is dan omgezet in hydraatkalk, maar het heeft als het ware nog heimwee naar zijn bestaansfase als kalksteen. Door er lucht doorheen te jagen, voldoen we aan die honger. Bij dit proces (de carbonisatie), neemt hydraatkalk CO2 op, waardoor hij alsmaar meer terugkeert naar het stadium van de kalksteen. Met ons materiaal ‘vangen’ we dus CO2 en zetten die vast in gebouwen.” De levenscyclusanalyse (productie – gebruik – afbraak) is zonder meer positief. “Bij afbraak laat kalkhennep geen afval na die pas met veel toegevoegde energie verwerkt kan worden of die een lange afbraaktijd nodig heeft. Je kunt het bij wijze van spreken terug naar het veld voeren, meer is er niet aan.”

Boer of bouwer?

Mathieu geeft aan dat zijn energie momenteel vooral naar Hemp in a box gaat – naar de productie en de contacten met architecten, aannemers, studiekantoren, overheidsinstanties … “Natuurlijk moet ik er ook voor zorgen dat mijn boerderij blijft draaien. Dankzij het ploegloos boeren kan ik op korte tijd wel veel werk verzetten. Bij ploegloos boeren moet je in het voorjaar langer wachten vooraleer het veld droog genoeg is. Maar als ik dan een week op mijn tractor kampeer, heb ik veel gedaan. Tegelijkertijd ben ik ondernemer. We doen vandaag zaken die we vorig jaar niet voorzien hadden. Ik ben er zeker van dat we tegen volgend jaar alweer nieuwe stappen gezet hebben en op vraag van de klanten andere producten zullen aanbieden. Een jaar geleden hadden we niet gedacht dat we bigbags met stortklare kalkhennep zouden leveren. Nu is dat de helft van onze omzet. Het blijft uitkijken, want zeker in de sector van de renovatie zijn nog veel stappen vooruit te zetten.”